Aft (aftöz stomatit), ağız mukozasında oluşan ağrılı, beyaz-sarımtırak merkezi ve kırmızı kenarlı ülserlerdir. Toplumun yaklaşık %20'sini etkileyen bu durum, yeme-içmeyi zorlaştırabilir ve yaşam kalitesini düşürebilir. Bursa'da Eyrice ADSM olarak ağız içi yara ve aft şikayetlerinizi klinik muayene ve gerekirse biyopsiyle değerlendirerek doğru tedaviyi sunuyoruz.
Aft Nedir ve Neden Oluşur?
Aftlar, keratinize olmayan ağız mukozasında (yanak içi, dil kenarı, dudak iç yüzeyi, yumuşak damak) ortaya çıkan ülseratif lezyonlardır. Kesin nedeni bilinmemekle birlikte, immün sistemin mukoza epitelini yanlışlıkla hedef alması temel mekanizma olarak kabul edilir. Genetik yatkınlık, stres, hormonal değişiklikler, gıda alerjileri ve beslenme eksiklikleri tetikleyici faktörlerdir.
- Stres ve psikolojik faktörler: Sınav dönemleri, yoğun iş temposu ve uyku düzensizliği aft oluşumunu tetikler.
- Travma: Sert gıdaların batması, yanlışlıkla yanağı ısırma, ortodontik tel sürtünmesi mukozayı zedeleyerek aft oluşturabilir.
- Beslenme eksiklikleri: B12 vitamini, folik asit, demir ve çinko eksiklikleri tekrarlayan aftlarla güçlü şekilde ilişkilidir.
- Hormonal değişiklikler: Adet döngüsü, gebelik ve menopozda aft sıklığı artabilir.
- Gıda hassasiyetleri: Çikolata, kahve, baharatlı yiyecekler, narenciye ve fındık hassas bireylerde aft tetikleyebilir.
- SLS içerikli macunlar: Sodyum lauril sülfat (SLS) mukozayı tahriş ederek aft oluşumunu kolaylaştırabilir.
- Sistemik hastalıklar: Behçet hastalığı, çölyak, Crohn hastalığı ve HIV aftlarla ilişkili olabilir.
Aft Türleri
Aft Sınıflandırması
| Minör Aft | Majör Aft | Herpetiform Aft | |
|---|---|---|---|
| Boyut | < 1 cm | > 1 cm | 1-3 mm (çoklu) |
| Görülme Sıklığı | %80 (en yaygın) | %10 | %10 |
| İyileşme Süresi | 7-10 gün | 2-6 hafta | 7-10 gün |
| Skar | Bırakmaz | İz bırakabilir | Nadiren |
| Ağrı Şiddeti | Orta | Şiddetli | Şiddetli |
Aft Tedavisi
Tedavi Basamakları
Topikal benzidamin (Tantum Verde) veya lidokain bazlı jeller ağrıyı hafifletir. Yemeklerden 15 dakika önce uygulanarak beslenme kolaylaştırılır.
Triamsinolon asetonid (Kenacort Orabase) veya betametazon gargarası iltihabi yanıtı baskılayarak iyileşmeyi hızlandırır.
Klorheksidin %0.12 gargara sekonder enfeksiyonu önler ve iyileşme ortamını iyileştirir.
Çok sık tekrarlayan veya majör aftlarda B12, folik asit, demir takviyesi ve gerekirse kolşisin veya talidomid (sadece uzman tarafından).
2 haftadan uzun süren ağız yaraları, sık tekrarlayan aftlar (yılda 6+), çok büyük veya çok ağrılı ülserler, yara ile birlikte ateş ve halsizlik, iyileşmeyen tek taraflı lezyon mutlaka değerlendirilmelidir. İyileşmeyen ağız yaraları nadir de olsa oral kanser açısından biyopsi gerektirebilir.
Aft Oluşumunu Azaltma Yolları
- SLS-free diş macunu kullanın — SLS mukoza tahrişinin en sık nedenlerinden biridir.
- Stres yönetimi yapın — meditasyon, düzenli egzersiz ve yeterli uyku.
- B12, folik asit, demir ve çinko açısından zengin beslenin.
- Tetikleyici gıdaları tespit edip sınırlandırın (baharatlı, asitli, sert gıdalar).
- Ağız içi travmayı önleyin — yavaş yiyin, sert gıdalara dikkat edin.
- Ortodontik tel veya protez sürtünmesi varsa mum veya yumuşatıcı kullanın.
- Ağız kuruluğunu önleyin — yeterli su için.
Aft oluştuğunda yarım çay kaşığı tuz + 1 bardak ılık su ile günde 3-4 kez gargara yapın. Bal, doğal antiseptik özelliğiyle aftın üzerine ince bir tabaka halinde sürülerek iyileşmeyi destekleyebilir.
Ağız içinde yara ve aft tedavisi — Dt. Fatma Naz Eyrice